विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
जुबेर खान । कुडाळ : श्री संत राऊळ महाराज महाविद्यालय, कुडाळ येथे राष्ट्रीय आपत्ती मोचन दल (NDRF) टीमकडून आयोजित करण्यात आलेले आपत्ती व्यवस्थापन व शालेय सुरक्षा विषयक प्रात्यक्षिक शिबिर मोठ्या उत्साहात आणि यशस्वीरित्या संपन्न झाले. या विशेष शिबिरामुळे विद्यार्थ्यांना आपत्ती व्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे धडे गिरवता आले, तसेच नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित आपत्त्यांना सामोरे जाण्यासाठी आवश्यक असलेल्या कौशल्यांची प्रात्यक्षिकाद्वारे माहिती मिळाली. NDRF चे प्रमुख इन्स्पेक्टर श्री. आर. जे. यादव यांच्या नेतृत्वाखालील या पथकात स. उपनिरीक्षक विजय म्हस्के, प्रशिक्षक छत्रपती खांदवे, हवालदार अनिरुद्ध गवांडे आणि १० अनुभवी कमांडोंचा समावेश होता, ज्यांनी आपल्या ज्ञानाने आणि कौशल्याने विद्यार्थ्यांना प्रभावित केले.
या शिबिराचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना आपत्ती काळात स्वतःचे आणि इतरांचे संरक्षण कसे करावे, प्राथमिक उपचार कसे द्यावेत आणि आपत्कालीन परिस्थितीत शांत राहून योग्य निर्णय कसे घ्यावेत, याचे व्यावहारिक ज्ञान देणे हा होता. महाविद्यालयाच्या NSS (राष्ट्रीय सेवा योजना) आणि NCC (राष्ट्रीय छात्र सेना) च्या विद्यार्थ्यांनी NDRF पथकाचे टाळ्यांच्या गजरात आणि जल्लोषात स्वागत केले. विद्यार्थ्यांच्या चेहऱ्यावरील उत्साह आणि उत्सुकता स्पष्टपणे दिसत होती. देशाच्या सेवेत स्वतःला वाहून घेतलेल्या या जवानांप्रति विद्यार्थ्यांच्या मनात असलेला आदर आणि कौतुक या प्रसंगी प्रकर्षाने जाणवले.
कार्यक्रमाच्या प्रारंभी, महाविद्यालयाच्या प्राचार्या डॉ. स्मिता सुरवसे यांच्या हस्ते NDRF चे प्रमुख इन्स्पेक्टर श्री. आर. जे. यादव यांचा यथोचित सत्कार करण्यात आला. हा सत्कार सोहळा NDRF च्या अथक कार्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा होता आणि त्यांच्या समाजिक योगदानाला आदराने सलाम करणारा होता.
याप्रसंगी प्रशिक्षक छत्रपती खांदवे यांनी NCC आणि NSS च्या विद्यार्थ्यांच्या शिस्तबद्ध उपस्थितीचे विशेष कौतुक केले. त्यांच्या गणवेशातील शिस्त आणि गंभीरतेने त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये भविष्यातील सैनिकाची झलक पाहिली. "भविष्यात हेच विद्यार्थी देशाचे सजग सैनिक बनतील," असा विश्वास खांदवे यांनी व्यक्त केला. त्यांचे हे उद्गार केवळ विद्यार्थ्यांचे मनोबल वाढवणारे नव्हते, तर त्यांना देशसेवेसाठी प्रेरित करणारे होते. आजच्या तरुण पिढीला आपत्कालीन परिस्थितीत सक्रिय भूमिका बजावण्यासाठी तयार करणे हे या शिबिराचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट होते, आणि खांदवे यांच्या शब्दांतून तेच प्रतिबिंब दिसत होते.
शिबिराचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे विद्यार्थ्यांना आपत्ती काळात उपयोगी पडणाऱ्या विविध उपाययोजनांची प्रात्यक्षिकाद्वारे माहिती देणे. केवळ सैद्धांतिक ज्ञान न देता, NDRF च्या जवानांनी प्रत्यक्ष कृती करून दाखवली, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना ते अधिक चांगल्या प्रकारे समजू शकले.
यामध्ये टाकाऊ वस्तूंपासून तयार करता येणारी आपत्कालीन किट कशी तयार करावी, याचे प्रात्यक्षिक दाखवण्यात आले. पाण्याच्या बाटल्या, जुने कपडे, दोरखंड यांसारख्या सहज उपलब्ध होणाऱ्या वस्तूंपासून आपत्कालीन परिस्थितीत जीवन वाचवण्यासाठी आवश्यक वस्तू कशा बनवता येतात, हे त्यांनी सोप्या पद्धतीने समजावून सांगितले. यामुळे विद्यार्थ्यांना कमीत कमी साधनसामग्रीमध्ये जास्तीत जास्त उपयोग कसा करावा, याचे ज्ञान मिळाले.
त्याचबरोबर, प्राथमिक उपचार पद्धती विषयी सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले. अपघातानंतर लगेच करायचे उपचार, रक्तस्राव थांबवणे, जखमा स्वच्छ करणे, भाजलेल्या व्यक्तीला तात्काळ मदत कशी करावी याविषयी माहिती देण्यात आली. सीपीआर (Cardiopulmonary Resuscitation) म्हणजेच हृदयविकाराचा झटका आलेल्या व्यक्तीला कृत्रिम श्वासोच्छ्वास आणि छाती दाबून कसे वाचवावे, याचे प्रात्यक्षिक देखील सादर करण्यात आले. जवानांनी विद्यार्थ्यांना स्वतः सीपीआर करून पाहण्याची संधी दिली, ज्यामुळे त्यांना प्रत्यक्ष अनुभव घेता आला. अशा प्रात्यक्षिकांमुळे विद्यार्थी केवळ बघणारे नव्हे, तर कृतीतून शिकणारे बनले.
या शिबिराच्या माध्यमातून देशसेवेसाठी NDRF पथक सदैव तत्पर असल्याचा संदेशही देण्यात आला. कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीत NDRF चे जवान नागरिकांच्या मदतीसाठी २४ तास उपलब्ध असतात आणि त्यांचे जीवन वाचवण्यासाठी ते कटिबद्ध आहेत, हा विश्वास या शिबिरातून दृढ करण्यात आला.
या महत्वपूर्ण प्रसंगी कुडाळचे तहसीलदार श्री. विरसिंग वसावे, प्राचार्या डॉ. स्मिता सुरवसे, NCC चे अधिकारी, महाविद्यालयाचे सर्व शिक्षकवृंद, शिक्षकेतर कर्मचारी आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. या मान्यवरांच्या उपस्थितीमुळे शिबिराचे महत्त्व अधिक वाढले.
प्रशिक्षक छत्रपती खांदवे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील एकूण १५ विद्यालय आणि महाविद्यालयांमध्ये अशाच प्रकारचे सुरक्षा विषयक प्रात्यक्षिक शिबिर संपन्न होणार आहे. या उपक्रमामुळे जिल्ह्यातील मोठ्या संख्येने विद्यार्थी आणि तरुण पिढीला आपत्कालीन व्यवस्थापनाचे ज्ञान मिळेल, ज्यामुळे भविष्यात कोणत्याही आपत्तीला तोंड देण्यासाठी ते अधिक सक्षम बनतील. NDRF चा हा उपक्रम केवळ आपत्कालीन व्यवस्थापन शिकवत नाही, तर तो नागरिकांमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण करतो आणि त्यांना स्वयंसेवक म्हणून काम करण्यासाठी प्रेरित करतो.
