सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण

जनतेशी नाळ जुळलेले राजकीय आणि सामाजिक पटलावरील आश्वासक नेतृत्व

सरपंच ते सभापती पदापर्यंतचा आदर्शवत प्रवास

स्काय न्यूज टुडे | शानु वालावलकर : प्रत्येक स्त्रीच्या अंतरंगात एक आदिशक्ती वास करते. तिच्या कर्तृत्वात सृजनाची ताकद असते, जिद्दीत अशक्याला शक्य करण्याचे सामर्थ्य असते, तर संघर्षाच्या वाटेवरून मार्गक्रमण करताना तिच्या आत्मविश्वासाला अनुभवांची भक्कम जोड मिळत असते. परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली, संकटांनी कितीही घेरले, तरी मनातील स्वप्नांवर विश्वास ठेवून पुढे जाणारी स्त्री स्वतःचे आयुष्य घडविण्याबरोबरच अनेकांसाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ ठरते. नवरात्रोत्सवाच्या मंगलमय पर्वात अशाच कर्तृत्ववान स्त्रियांच्या संघर्षमय प्रवासाला, त्यांच्या जिद्दीला आणि समाजासाठीच्या योगदानाला मानाचा मुजरा करणारे ‘स्काय न्यूज टुडे’चे विशेष सदर म्हणजे ‘नवदुर्गा : कर्तृत्व सिद्ध करणाऱ्या दुर्गा!’

या विशेष सदरातून समाजातील विविध क्षेत्रांत आपल्या कर्तृत्वाची स्वतंत्र मुद्रा उमटविणाऱ्या, प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून यशाची वाट निर्माण करणाऱ्या आणि नव्या पिढीसमोर आत्मनिर्भरतेचा आदर्श ठेवणाऱ्या महिलांच्या कार्याचा गौरव करण्यात येत आहे. याच प्रेरणादायी वाटचालीतील एक आश्वासक नाव म्हणजे मालवण तालुक्यातील गोळवण येथील महिला नेतृत्व मालवण पंचायत समिती सभापती सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण या होय..!
ग्रामीण विकासाची दूरदृष्टी, महिला सक्षमीकरणाची तळमळ, सामाजिक कार्याचा प्रदीर्घ अनुभव आणि सर्वसामान्य जनतेशी असलेली नाळ या गुणांच्या बळावर सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांनी आपल्या कार्याचा ठसा उमटविला आहे. ग्रामविकासा पासून सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रापर्यंत विविध जबाबदाऱ्या समर्थपणे सांभाळताना त्यांनी लोकहिताला प्राधान्य दिले. त्यांच्या या कार्यप्रवासातून ग्रामीण भागातील सक्षम महिला नेतृत्वाचे दर्शन घडते. गोळवण कुमामे डिकवल ग्रामपंचायतीच्या सरपंच पदापासून मालवण पंचायत समिती सभापती पदा पर्यंतचा त्यांचा प्रवास, विविध सामाजिक संस्थांमधील सहभाग आणि जनसंपर्काच्या बळावर निर्माण झालेली ओळख त्यांच्या सार्वजनिक जीवनातील सक्रियतेचे दर्शन घडवते.

ग्रामविकासाचा अनुभव, विकासकामांची दूरदृष्टी

बी.ए. आणि डी.टी.एड. असे शैक्षणिक शिक्षण घेतलेल्या सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांनी सरपंच म्हणून काम करताना गावाच्या विकासासाठी विविध उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतला. पंचायत राज अभियानातील राष्ट्रीय पुरस्कार आणि राज्यस्तरावर ग्रामपंचायतीने मिळविलेला द्वितीय क्रमांक ही त्यांच्या कार्य प्रवासातील महत्त्वाची वैशिष्ट्ये आहेत. महात्मा गांधी स्वच्छता अभियान प्रभात प्रथम क्रमांक, राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी अभियान, जलजीवन योजना आणि आदर्श गाव संकल्पना अशा विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून ग्रामीण विकासाला चालना देण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. गावाच्या गरजा ओळखून विकासकामांचे नियोजन करणे, शासकीय योजनांचा लाभ ग्रामस्थांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी प्रयत्न करणे आणि गावाच्या सर्वांगीण प्रगतीसाठी लोकसहभागाला महत्त्व देणे, ही त्यांच्या कार्यपद्धतीची वैशिष्ट्ये आहेत.
नेतृत्व केवळ पदाचे नाही, तर कर्तृत्वाचे!

गोळवण-कुमामे-डिकवल ग्रामपंचायतीच्या सरपंच पदाची जबाबदारी सांभाळल्यानंतर सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांनी राजकीय क्षेत्रात पुढील वाटचाल केली. पोईप पंचायत समिती मतदारसंघातून त्यांनी प्रचंड मताधिक्याने विजय मिळवत आपल्या नेतृत्वावर मतदारांनी विश्वास व्यक्त केल्याचे दाखवून दिले. महिलांसाठी राजकारणातील प्रवास आजही अनेक आव्हानांनी भरलेला आहे. सामाजिक अपेक्षा, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सार्वजनिक जीवनातील स्पर्धा यांचा समतोल राखताना स्वतःची निर्णय क्षमता सिद्ध करावी लागते. अशा परिस्थितीत स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये महिलांनी नेतृत्वाची भूमिका स्वीकारणे हे केवळ वैयक्तिक यश नसून लोकशाही अधिक समावेशक होण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे आहे.सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांची वाटचाल याच वास्तवाकडे लक्ष वेधते.
महिलांनी नेतृत्व करावे, निर्णय घ्यावेत आणि विकासाच्या प्रक्रियेत सक्रिय भूमिका बजावावी, हा संदेश त्यांच्या सार्वजनिक सहभागातून अधोरेखित होतो.
स्वतंत्र ओळख, ठाम राजकीय भूमिका

चव्हाण कुटुंबाची राजकीय नाळ राणे समर्थक विचारांशी जोडलेली आहे. खासदार नारायण राणे, पालकमंत्री नितेश राणे, आमदार नीलेश राणे आणि शिवसेनेचे जिल्हाप्रमुख दत्ता सामंत यांच्या नेतृत्वाशी कुटुंबाची राजकीय बांधिलकी राहिली आहे. सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांचे पती भाऊ चव्हाण हे शिवसेनेचे उप तालुकाप्रमुख म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांचा राजकीय अनुभव आणि कार्यकर्त्यांशी असलेला संपर्क चव्हाण कुटुंबाच्या सार्वजनिक वाटचालीला पूरक ठरतो. मात्र, सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांच्या नेतृत्वाचे महत्त्व त्यांच्या स्वतःच्या राजकीय जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक सहभागातूनही अधोरेखित होते. कुटुंबाची साथ ही ताकद असते; पण नेतृत्वाची खरी ओळख स्वतःच्या कर्तृत्वातून आणि जनतेच्या विश्वासातून निर्माण होते.

सामाजिक आणि सहकार क्षेत्रातही सक्रिय योगदान

राजकीय पदासोबतच संस्थात्मक कामकाजातून समाजाशी जोडलेले राहणे ही त्यांच्या वाटचालीची आणखी एक महत्त्वाची बाजू आहे. सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांनी सुकळवाड प्रभागाच्या उमेद फेडरेशनच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारी सांभाळली असून, गोळवण ग्रामसंघाच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारीही त्यांच्याकडे आहे. तसेच श्री संत सेना सहकारी पतसंस्थेच्या सचिव म्हणून त्या कार्यरत आहेत. अशा संस्थांमधील सहभागातून संघटनकौशल्य, सामूहिक निर्णयप्रक्रिया आणि स्थानिक गरजांशी जोडून काम करण्याचा अनुभव मिळतो. विशेषतः महिला सक्षमीकरणाच्या दृष्टीने महिलांनी सहकार आणि सामाजिक संस्थांमध्ये नेतृत्व स्वीकारणे महत्त्वाचे आहे. आर्थिक स्वावलंबन, संघटन आणि निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग यांमुळे महिलांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होते.
विकासासाठी पाठपुरावा, जनतेशी नाळ

लोक प्रतिनिधीचे यश केवळ निवडणुकीतील विजयावर ठरत नाही; तर निवडून आल्यानंतर नागरिकांच्या अपेक्षांना किती न्याय दिला जातो, यावरही ठरते. स्थानिक प्रश्न समजून घेणे, विकास कामांसाठी संबंधित यंत्रणांकडे पाठपुरावा करणे आणि नागरिकांच्या गरजा योग्य व्यासपीठावर मांडणे, या जबाबदाऱ्या लोकप्रतिनिधींसाठी महत्त्वाच्या असतात. पोईप पंचायत समिती मतदारसंघातील विकास कामांसाठी सौ. प्रज्ञा चव्हाण प्रयत्नशील आहेत. स्थानिक नेतृत्वाशी समन्वय साधून मतदारसंघातील प्रश्नांना प्राधान्य देणे आणि विकासाच्या प्रक्रियेत योगदान देणे, ही त्यांच्या पुढील वाटचालीतील महत्त्वाची दिशा ठरू शकते.
महिला सक्षमीकरणासाठी सातत्यपूर्ण प्रयत्न

ग्रामीण भागातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी बचत गट आणि ग्रामसंघ महत्त्वाची भूमिका बजावतात. या प्रक्रियेचा अनुभव सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांच्या कार्यात दिसून येतो. प्रभाग संघ आणि बचत गटांच्या माध्यमातून महिलांच्या उन्नतीसाठी त्यांनी प्रयत्न केले. महिला बचत गटाच्या सचिवपदाची जबाबदारी सांभाळताना महिलांच्या संघटनात्मक सहभागाचे महत्त्व त्यांना जवळून अनुभवता आले. महिलांनी केवळ कुटुंबापुरते मर्यादित न राहता आर्थिक, सामाजिक आणि सार्वजनिक क्षेत्रातही आत्मविश्वासाने पुढे यावे, यासाठी महिला सक्षमीकरणाच्या उपक्रमांना महत्त्व आहे. महिलांच्या सामूहिक प्रयत्नांतून स्वावलंबनाची वाट निर्माण करण्याची भूमिका त्यांच्या कार्यातून अधोरेखित होते.
सामाजिक आणि सहकार क्षेत्रातील अनुभवाची शिदोरी

सामाजिक कार्याच्या क्षेत्रात २२ वर्षांपेक्षा अधिक अनुभव असलेल्या सौ. प्रज्ञा चव्हाण यांनी समाजाशी जोडलेले नाते जपण्यावर भर दिला आहे. श्री संत सेना सहकारी पतसंस्था मर्यादित, सिंधुदुर्ग येथे सचिव म्हणून कामकाज पाहताना सहकार क्षेत्रातील जबाबदारीचा अनुभव त्यांनी घेतला. संस्थात्मक कामकाज, आर्थिक शिस्त आणि सहकाराच्या माध्यमातून लोकांना जोडण्याचे महत्त्व अशा विविध बाबींची ओळख या अनुभवातून निर्माण झाली. गोरगरीब जनतेच्या सुख-दुःखात सहभागी होणे, गरजू व्यक्तींना मदतीचा हात देणे आणि सामाजिक प्रश्नांबाबत संवेदनशील राहणे, ही लोकाभिमुख नेतृत्वासाठी आवश्यक असलेली मूल्ये आहेत. कोरोना महामारीच्या कठीण काळातही गावातील लोकांसाठी मदतकार्य करण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला.
नवदुर्गेच्या प्रेरणेतून सक्षम महिला नेतृत्वाचा संकल्प

नवरात्रीत पूजल्या जाणाऱ्या नवदुर्गेची नऊ रूपे स्त्रीच्या सामर्थ्याचे विविध पैलू उलगडतात. धैर्य, संयम, करुणा, ज्ञान आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची शक्ती ही केवळ धार्मिक प्रतीके नाहीत, तर आधुनिक स्त्रीच्या जीवनालाही दिशा देणारी मूल्ये आहेत.आजची महिला शिक्षण, उद्योग, प्रशासन, राजकारण आणि समाजकारण अशा प्रत्येक क्षेत्रात आपले कर्तृत्व सिद्ध करत आहे. मात्र, महिलांचे यश साजरे करण्याबरोबरच त्यांना समान संधी, निर्णयस्वातंत्र्य आणि नेतृत्वासाठी आवश्यक पाठबळ मिळणेही तितकेच गरजेचे आहे. सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांचा सार्वजनिक जीवनातील प्रवास या व्यापक स्त्रीशक्तीच्या संदर्भात महत्त्वाचा ठरतो. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील महिलांचा सहभाग वाढणे, नव्या पिढीतील मुलींनी नेतृत्वाची स्वप्ने पाहणे आणि समाजाने महिलांच्या निर्णयक्षमतेचा सन्मान करणे, हीच अशा वाटचालीतून घ्यावयाची खरी प्रेरणा आहे.
सक्षम महिला नेतृत्वाची आश्वासक वाटचाल

आज ग्रामीण विकासाच्या प्रक्रियेत महिलांचा सहभाग वाढणे ही काळाची गरज आहे. निर्णयप्रक्रियेत महिलांना स्थान मिळाल्यास स्थानिक प्रश्नांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन अधिक व्यापक होऊ शकतो. सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांचा कार्यप्रवास याच दृष्टीने महत्त्वाचा ठरतो.गावाच्या विकासापासून महिला सक्षमीकरणापर्यंत आणि सामाजिक कार्यापासून राजकीय संघटनापर्यंत मिळविलेला अनुभव ही त्यांची जमेची बाजू आहे. याच अनुभवाच्या बळावर पंचायत समिती सभापती म्हणून काम करण्याची संधी त्यांना मिळाली आहे. कर्तृत्व, अनुभव आणि जनसेवेची बांधिलकी यांचा संगम असलेले सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांचे महिला नेतृत्व ग्रामीण विकासाच्या वाटचालीत आशादायी ठरत आहे.
स्त्रीशक्तीचा सन्मान, कर्तृत्वाला सलाम!

गोळवण-कुमामे-डिकवल ग्रामपंचायतीपासून पंचायत समिती सभापती पर्यंतची वाटचाल, सामाजिक संस्थांमधील जबाबदाऱ्या आणि सार्वजनिक जीवनातील सक्रियता यांमुळे सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांनी मालवण तालुक्यात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. नवरात्रीच्या या मंगलमय पर्वावर त्यांच्या वाटचालीचा गौरव करताना प्रत्येक महिलेला स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवून समाजाच्या निर्णयप्रक्रियेत सहभागी होण्याची संधी मिळावी, हा संदेश अधिक महत्त्वाचा ठरतो. कारण महिला नेतृत्व म्हणजे केवळ एका व्यक्तीचा उदय नव्हे; तर अनेक महिलांसाठी नव्या शक्यतांची दारे खुली होण्याची सुरुवात ! सौ. प्रज्ञा भाऊ चव्हाण यांच्या कर्तृत्वाला सलाम; स्त्रीशक्तीच्या आत्मविश्वासाला मानाचा मुजरा!
संघर्षातून स्वावलंबनाकडे, स्वावलंबनातून सेवेकडे आणि सेवेतून समाजविश्वासाकडे वाटचाल करणाऱ्या सौ.प्रज्ञा भाऊ चव्हाण या खऱ्या अर्थाने ‘नवदुर्गा’ सदरातील कर्तृत्वाचा गौरव ठरणाऱ्या प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व आहेत.

प्रज्ञा चव्हाण यांच्या आजवरच्या कार्याला आणि भविष्यातील सामाजिक व राजकीय वाटचालीला ‘स्काय न्यूज टुडे’ डिजिटल मीडिया परिवाराकडून मनःपूर्वक शुभेच्छा!

▪️ अमित खोत | मालवण, सिंधुदुर्ग